موضوع اصلی منطقه قفقاز جنوبی، انعقاد پیمان صلح میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان است. پس از جنگ میهنی دوم و اقدامات ضدتروریستی مورخ ۱۹–۲۰ سپتامبر 2023، فرصت‌های جدیدی برای پیمان صلح پدید آمده است. با این‌حال هنوز موانعی بر سر برنامهٔ صلح وجود دارد. یکی از اصلی‌ترین این موانع مربوط به نقشهٔ مناطق مین‌گذاری‌شده است. ترور مین — به‌طور کلی — یکی از شاخص‌های اصلی تروریسم ارمنی است.

فشارهای سیاسی جمهوری آذربایجان بر ارمنستان بعد از جنگ دوم قره باغ برای ایجاد گذرگاهی با نام «زنگزور» آن چنان شدت گرفته که دولت های مختلف را به واکنش در برابر ایجاد و شیوه مدیریت آن واداشته است، واکنش هایی که هر یک نشان از نگرانی هایی عمیق درباره آینده ژئوپلتیک قفقاز جنوبی دارد. البته نویدهایی برای شراکت در سود حاصل از این فرصت را نیز در بر می گیرد. 

آغاز جنگ 12 روزه بین جمهوری اسلامی ایران و رژیم صهیونیستی در 23 خرداد ماه 1404 نقطه عطف توجهات سیاسی و رسانه ای جهان بود. دیپلمات های ایرانی چندین هفته بود که در مذاکره غیرمستقیم با دولت ایالات متحده آمریکا بودند و دولت عمان می کوشید تا نقشی سازنده در این بین ایفا کند، اما همان گونه که رهبر معظم انقلاب نیز پیشتر تاکیده فرموده بودند: «این مذاکرات یک فریب بود».

احزاب مخالف در پارلمان ارمنستان، توافق حاصل‌شده بر سر متن پیمان صلح با جمهوری آذربایجان را «تسلیم» و «اجرای یک‌طرفه خواسته‌های باکو» خواندند. آن‌ها می‌گویند نیکول پاشینیان مشروعیت امضای چنین توافقی را ندارد.

جمهوری آذربایجان به همراه متحد نزدیک خود ترکیه در تلاش است تا روابط جدیدی را با رهبران جدید سوریه تعریف کند. ولی کالجی می نویسد: پیامد مهم و بلندمدت این تحول، همسویی بیشتر سوریه، ترکیه و جمهوری آذربایجان در قفقاز جنوبی خواهد بود.

کارشناس سیاسی آذری می گوید: تأکید رئیس‌جمهور پزشکیان بر احترام ایران به تمامیت ارضی کشورهای منطقه قفقاز در ایروان به‌عنوان پیامی مثبت تعبیر شد، مبنی بر اینکه تهران اجازه نخواهد داد تعیین مرزهای ایران و آذربایجان برخلاف منافع ارمنستان انجام شود و همچنین اجازه نخواهد داد “دالان زنگزور” با زور باز شود.

معاون وزیر خارجه روسیه ابراز امیدواری کرد که جمهوری آذربایجان در گام‌های آتی خود، اهمیت اتحاد با روسیه را در نظر بگیرد. این اظهارات در حالی بیان می‌شود که تعطیلی «خانه روسیه» و «اسپوتنیک آذربایجان» در باکو، روابط دو کشور را تحت‌الشعاع قرار داده است.

دفتر بی‌بی‌سی آذربایجان در باکو تعطیل شد.

کارشناس سیاسی و اقتصادی جمهوری آذربایجان گفت: صرف نظر از اینکه هر کسی در ارمنستان، از جمله پاشینیان، چه می خواهد بگوید، کریدور زنگزور بر اساس شکل و شرایط مورد نظر آذربایجان و ترکیه باز خواهد شد.

نماینده پارلمان جمهوری آذربایجان با اجتناب ناپذیر دانستن بازگشایی کریدور زنگزور بر این باور است که ارتباطات ارمنستان باید از خاک آذربایجان و ترکیه عبور کند.